Hoe vermijd je als zzp’er fiscale risico’s rondom schijnzelfstandigheid?

Als zzp’er wil je fiscale verrassingen voorkomen, zeker nu de Belastingdienst actief handhaaft op schijnzelfstandigheid. Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer een opdrachtgever en zzp’er formeel samenwerken als zelfstandigen, maar de praktijk eerder lijkt op een dienstverband. In dit artikel lees je wat schijnzelfstandigheid precies inhoudt, welke gevolgen het heeft, hoe de Belastingdienst toetst en wat je zelf kunt doen om risico’s te vermijden.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer ben je er als zzp’er vatbaar voor?

Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier als zelfstandige werkt, maar dat de feitelijke werksituatie de kenmerken heeft van een dienstbetrekking. De Belastingdienst kijkt of er sprake is van drie elementen: een gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loon. Zijn die drie aanwezig, dan kan de samenwerking worden aangemerkt als een arbeidsovereenkomst, ongeacht wat er in het contract staat.

Je loopt het grootste risico als je langdurig voor één opdrachtgever werkt, dezelfde werktijden en werkplek hanteert als vaste medewerkers, instructies ontvangt over hoe je je werk moet uitvoeren of als je tarief nauwelijks verschilt van het salaris van een werknemer in dezelfde functie. Sectoren zoals de zorg, bouw, IT en het onderwijs staan extra in de schijnwerpers vanwege de hoge concentratie zzp’ers die structureel voor één partij werken.

Welke fiscale en juridische gevolgen heeft schijnzelfstandigheid voor een zzp’er?

Als de Belastingdienst vaststelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. De opdrachtgever kan worden verplicht alsnog loonbelasting en sociale premies af te dragen, met terugwerkende kracht. Voor de zzp’er zelf betekent dit dat eerder genoten fiscale voordelen onder druk komen te staan.

• Terugvordering van de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling over de jaren waarin de schijnzelfstandigheid heeft plaatsgevonden
• Naheffingen inkomstenbelasting omdat het inkomen wordt geherkwalificeerd als loon
• Boetes voor zowel de zzp’er als de opdrachtgever bij opzet of grove nalatigheid
• De opdrachtgever kan worden aangeslagen voor niet-afgedragen loonheffingen en premies werknemersverzekeringen

Naast de financiële gevolgen kan een dergelijke vaststelling ook juridische consequenties hebben, zoals een claim op arbeidsrechtelijke bescherming door de zzp’er zelf, wat de opdrachtgever voor onverwachte verplichtingen stelt.

Hoe beoordeelt de Belastingdienst of er sprake is van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst kijkt niet alleen naar het contract, maar vooral naar de feitelijke werkwijze. De gezagsverhouding is daarbij het meest doorslaggevende criterium: krijgt de zzp’er aanwijzingen over hoe, waar en wanneer hij werkt, dan wijst dat sterk op een dienstbetrekking.

Concrete toetsingsinstrumenten zijn onder andere:

• De webmodule Beoordeling Arbeidsrelaties van de Belastingdienst, waarmee opdrachtgevers en zzp’ers zelf een indicatie kunnen krijgen van de kwalificatie van de arbeidsrelatie
• Goedgekeurde modelovereenkomsten die partijen kunnen gebruiken om vooraf zekerheid te krijgen over de fiscale kwalificatie
• Boekenonderzoeken waarbij de Belastingdienst de feitelijke uitvoering van de opdracht toetst aan de criteria

Sinds 2025 handhaaft de Belastingdienst actief, wat betekent dat het gebruik van een modelovereenkomst alleen niet voldoende is als de praktijk daar niet mee overeenkomt.

Welke praktische maatregelen kun je als zzp’er nemen om schijnzelfstandigheid te voorkomen?

De beste bescherming tegen schijnzelfstandigheid is het aantoonbaar maken van je zelfstandigheid in de dagelijkse praktijk. Een contract alleen is niet genoeg; het gaat om hoe de samenwerking er in werkelijkheid uitziet.

• Werk voor meerdere opdrachtgevers tegelijk of afwisselend, zodat de afhankelijkheid van één partij beperkt blijft
• Gebruik je eigen materiaal, tools en werkwijze en volg geen instructies van de opdrachtgever over hoe je het werk uitvoert
• Leg afspraken vast in een duidelijke overeenkomst van opdracht die aansluit bij de feitelijke situatie, bij voorkeur gebaseerd op een goedgekeurde modelovereenkomst
• Stuur facturen op basis van geleverd werk of resultaat, niet op basis van gewerkte uren die sterk lijken op een maandloon
• Vermijd vaste werktijden, een vaste werkplek bij de opdrachtgever en deelname aan interne vergaderingen die typisch zijn voor werknemers
• Draag zelf ondernemersrisico, bijvoorbeeld door aansprakelijkheid voor fouten te accepteren en geen recht te hebben op doorbetaling bij ziekte

Hoe helpt Newtone zzp’ers bij het vermijden van fiscale risico’s rondom schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid is een complex onderwerp waarbij fiscale en arbeidsrechtelijke regels nauw met elkaar verweven zijn. Wij begeleiden zzp’ers en hun opdrachtgevers bij het in kaart brengen van risico’s en het nemen van de juiste maatregelen, zodat je met vertrouwen kunt ondernemen.

Wat we voor je kunnen doen:

• Beoordelen van je huidige opdrachtsituatie op risico’s rondom schijnzelfstandigheid
• Adviseren over de juiste contractvorm en het gebruik van modelovereenkomsten
• Begeleiden bij een eventueel boekenonderzoek of contact met de Belastingdienst
• Fiscaal advies over de gevolgen voor aftrekposten en je belastingpositie
• Ondersteuning voor opdrachtgevers bij het correct inrichten van hun inhuurbeleid

Wil je weten hoe jouw situatie eruitziet? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Onze adviseurs denken graag met je mee, vanuit de praktijk en met oog voor jouw ondernemerssituatie.