Hoe werkt de handhaving op schijnzelfstandigheid in 2026?
De handhaving op schijnzelfstandigheid is per 1 januari 2025 volledig hervat door de Belastingdienst, na jaren van beperkte controle. Dat betekent dat zowel opdrachtgevers als zzp’ers nu actief gecontroleerd kunnen worden op de aard van hun samenwerking. Of een arbeidsrelatie als zelfstandig of als dienstverband wordt aangemerkt, hangt af van concrete feiten, niet alleen van wat er op papier staat.
Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?
Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand formeel als zzp’er werkt, maar de feitelijke situatie meer weg heeft van een arbeidsovereenkomst. De Belastingdienst beoordeelt niet wat partijen hebben afgesproken, maar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. Drie elementen staan daarbij centraal: gezagsverhouding, persoonlijke arbeidsplicht en beloning.
Bij een gezagsverhouding geeft de opdrachtgever aanwijzingen over hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd. Een persoonlijke arbeidsplicht houdt in dat de opdrachtnemer het werk zelf moet doen en zich niet vrij kan laten vervangen. Beloning als criterium ziet op de vraag of er sprake is van een regelmatige, vaste vergoeding die lijkt op loon.
Zijn deze drie elementen aanwezig, dan wijst dat in de richting van een arbeidsovereenkomst, ongeacht hoe de samenwerking is omschreven of wat er in het contract staat.
Hoe werkt de handhaving op schijnzelfstandigheid in 2026 concreet?
De Belastingdienst handhaaft in 2026 actief door middel van boekenonderzoeken en bedrijfsbezoeken. Het handhavingsmoratorium, dat jarenlang gold, is opgeheven. Dat betekent dat de fiscus niet alleen waarschuwt, maar ook daadwerkelijk naheffingen en boetes kan opleggen wanneer schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld.
De controles richten zich niet op alle sectoren tegelijk. De Belastingdienst prioriteert branches waar schijnzelfstandigheid structureel voorkomt, zoals de zorg, het onderwijs, de bouw en de transportsector. Tijdens een boekenonderzoek worden arbeidscontracten, facturen, roosters en communicatie bekeken om te beoordelen hoe de arbeidsrelatie in de praktijk werkt.
Wordt schijnzelfstandigheid vastgesteld, dan volgen correcties over de afgelopen jaren. De opdrachtgever wordt aangesproken als werkgever en moet alsnog loonheffingen afdragen.
Welke gevolgen heeft schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers en zzp’ers?
De gevolgen van geconstateerde schijnzelfstandigheid zijn voor opdrachtgevers aanzienlijk. Zij worden aangemerkt als werkgever en krijgen te maken met naheffingen loonheffingen, inclusief werkgeverslasten. Daarboven kunnen boetes worden opgelegd, zeker als er sprake is van opzet of grove nalatigheid. De naheffingstermijn kan oplopen tot vijf jaar.
Voor de zzp’er liggen de risico’s anders. Toeslagen die zijn ontvangen op basis van een laag inkomen kunnen worden teruggevorderd als blijkt dat er feitelijk sprake was van loon. Ook pensioenopbouw speelt een rol: wie als werknemer wordt aangemerkt, had mogelijk recht op pensioendeelname via de opdrachtgever.
Opdrachtgevers dragen in de meeste gevallen het grootste financiële risico, maar ook zzp’ers kunnen worden geconfronteerd met correcties als zij wisten of hadden moeten weten dat de situatie niet klopte.
Hoe beoordeel je of een arbeidsrelatie het risico op schijnzelfstandigheid loopt?
Een goede beoordeling begint bij de feitelijke werksituatie, niet bij de contracttekst. Het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad uit 2023 heeft bevestigd dat de manier waarop het werk plaatsvindt doorslaggevend is. Rechters en de Belastingdienst kijken naar alle omstandigheden samen, niet naar één criterium afzonderlijk.
Praktische vragen om een arbeidsrelatie te toetsen:
- Kan de opdrachtnemer zich vrijelijk laten vervangen door iemand naar eigen keuze?
- Werkt de zzp’er ook voor andere opdrachtgevers, of is er feitelijk sprake van exclusiviteit?
- Geeft de opdrachtgever inhoudelijke aanwijzingen over hoe het werk wordt uitgevoerd?
- Draagt de opdrachtnemer eigen ondernemersrisico, bijvoorbeeld bij ziekte of aansprakelijkheid?
- Is de beloning vergelijkbaar met wat een werknemer in dezelfde functie verdient?
Modelovereenkomsten die zijn goedgekeurd door de Belastingdienst bieden enige zekerheid, maar alleen als de feitelijke samenwerking ook daadwerkelijk overeenkomt met wat erin staat. Een goedgekeurde overeenkomst biedt geen bescherming als de praktijk er anders uitziet.
Hoe helpt Newtone bij de handhaving op schijnzelfstandigheid?
Wij begrijpen dat de regels rondom schijnzelfstandigheid complex zijn en dat de gevolgen bij een verkeerde beoordeling groot kunnen zijn. Newtone helpt opdrachtgevers en ondernemers om hun arbeidsrelaties goed in kaart te brengen en risico’s tijdig te beperken.
Wat wij concreet voor je doen:
- Beoordeling van bestaande en nieuwe arbeidsrelaties op het risico van schijnzelfstandigheid
- Fiscaal en juridisch advies over de juiste structurering van opdrachtrelaties
- Begeleiding bij boekenonderzoeken van de Belastingdienst
- Opstellen of toetsen van overeenkomsten van opdracht aan de actuele wet- en jurisprudentie
- Praktische ondersteuning bij het aanpassen van werkprocessen die risico’s opleveren
Wil je weten hoe jouw situatie ervoor staat? Neem contact op met een van onze adviseurs voor een concrete beoordeling van jouw arbeidsrelaties.
Gerelateerde artikelen
Ook interessant
Gerelateerde Berichten
Blijf op de hoogte dankzij de inzichten van onze specialisten. Lees nieuws en blogs over ‘dienst’ die nieuwe invalshoeken bieden op actuele onderwerpen.
