Hoe werkt de loonsomheffing bij schijnzelfstandigheid?

Bij schijnzelfstandigheid werkt iemand formeel als zzp’er, maar is er in de praktijk sprake van een arbeidsrelatie die de Belastingdienst als dienstbetrekking beschouwt. De opdrachtgever is in dat geval verplicht loonheffingen af te dragen via de loonsomheffing. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over wat schijnzelfstandigheid inhoudt, welke financiële risico’s eraan kleven en hoe je dit als opdrachtgever voorkomt.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer een zzp’er in de praktijk werkt als een werknemer, ondanks dat er een overeenkomst van opdracht is gesloten. De Belastingdienst beoordeelt de feitelijke situatie, niet de contractvorm. Drie kerncriteria spelen daarbij een doorslaggevende rol: gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loon.

Bij een gezagsverhouding geeft de opdrachtgever instructies over hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd. Als de zzp’er zich daaraan moet houden en weinig vrijheid heeft, wijst dit op werknemerschap. Persoonlijke arbeid betekent dat de opdrachtnemer het werk zelf moet uitvoeren en niet zomaar iemand anders kan sturen. En als daar een vaste vergoeding tegenover staat die lijkt op een salaris, is ook aan het looncriterium voldaan.

De Belastingdienst kijkt naar de totale context: hoe lang duurt de samenwerking, werkt de zzp’er voor meerdere opdrachtgevers, heeft hij eigen materiaal en loopt hij ondernemersrisico? Al deze factoren samen bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid.

Hoe werkt de loonsomheffing bij schijnzelfstandigheid precies?

Als een arbeidsrelatie als dienstbetrekking wordt aangemerkt, moet de opdrachtgever loonheffingen inhouden en afdragen over de vergoeding die aan de zzp’er is betaald. Dit gebeurt via de loonsomheffing, een verzamelbegrip voor vier componenten die samen worden geheven over het loon.

De loonsomheffing bestaat uit:

• Loonbelasting: een voorheffing op de inkomstenbelasting van de werknemer
• Premies volksverzekeringen: voor AOW, Anw en Wlz
• Premies werknemersverzekeringen: voor WW en WIA, volledig voor rekening van de werkgever
• Inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet (Zvw): ook grotendeels gedragen door de werkgever

De berekening vindt plaats op basis van het brutoloon, in dit geval de vergoeding die aan de schijnzelfstandige is betaald. De opdrachtgever is verantwoordelijk voor de volledige afdracht aan de Belastingdienst. Een deel van de loonbelasting en premies volksverzekeringen kan worden verhaald op de opdrachtnemer, maar de werkgeverslasten komen volledig voor rekening van de opdrachtgever.

Welke financiële risico’s loopt een opdrachtgever bij schijnzelfstandigheid?

De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid kunnen fors oplopen. De Belastingdienst kan naheffingen loonheffingen opleggen over de volledige periode dat de arbeidsrelatie heeft bestaan, inclusief rente en mogelijk een boete. Daarbij geldt dat de handhaving sinds 1 januari 2025 weer actief is hervat na een langere periode van gedoogbeleid.

Concrete risico’s voor opdrachtgevers zijn:

• Naheffingen loonheffingen over meerdere jaren
• Belastingrente over het openstaande bedrag
• Boetes bij verwijtbaar handelen
• Correctieverplichtingen in de loonaangifte
• Terugvordering van ten onrechte als kostenpost afgetrokken vergoedingen
• Aanspraken van de opdrachtnemer op arbeidsrechtelijke bescherming, zoals loon bij ziekte of een ontslagvergoeding

De Belastingdienst kan in principe vijf jaar terugkijken bij naheffingen, en bij opzet of grove schuld zelfs langer. Dit maakt de potentiële financiële schade aanzienlijk, zeker bij langdurige inhuursituaties.

Hoe kun je als opdrachtgever schijnzelfstandigheid voorkomen?

Preventie begint bij een zorgvuldige beoordeling van elke arbeidsrelatie voordat je iemand inhuurt. De Belastingdienst biedt daarvoor praktische hulpmiddelen, maar de verantwoordelijkheid ligt bij de opdrachtgever zelf.

Praktische stappen om schijnzelfstandigheid te voorkomen:

• Gebruik de webmodule beoordeling arbeidsrelatie van de Belastingdienst om te toetsen of een arbeidsrelatie als dienstbetrekking kan worden aangemerkt
• Werk met een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst en zorg dat de feitelijke samenwerking ook overeenkomt met wat er op papier staat
• Leg duidelijke contractuele afspraken vast over vrijheid van werken, vervanging en ondernemersrisico
• Toets bestaande inhuurrelaties periodiek opnieuw, zeker bij langdurige samenwerking of bij wijzigingen in de manier van werken
• Wees alert op signalen zoals exclusiviteit, vaste werktijden en directe aansturing

Een modelovereenkomst biedt alleen zekerheid als de dagelijkse praktijk daar ook mee in lijn is. Papier en werkelijkheid moeten overeenkomen.

Hoe helpt Newtone bij vraagstukken rondom loonsomheffing en schijnzelfstandigheid?

Wij begrijpen dat de regels rondom schijnzelfstandigheid en loonsomheffing complex zijn, zeker nu de Belastingdienst weer actief handhaaft. Newtone helpt opdrachtgevers om hun inhuurpraktijk op orde te brengen en te houden, vanuit een combinatie van fiscale, juridische en HR-expertise.

Wat wij voor je kunnen doen:

• Beoordeling van arbeidsrelaties: wij analyseren bestaande en nieuwe inhuurrelaties en geven een concreet advies over de kwalificatie
• Fiscaal advies over de toepassing van loonsomheffing en de gevolgen bij een eventuele herclassificatie
• Begeleiding bij controles door de Belastingdienst, inclusief verweer bij naheffingen of boetes
• Multidisciplinaire ondersteuning vanuit fiscaal, juridisch en HR-perspectief, zodat je niet met meerdere adviseurs hoeft te schakelen
• Proactieve toetsing van inhuursituaties om risico’s te signaleren voordat ze een probleem worden

Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat? Neem contact op met onze adviseurs voor een vrijblijvend gesprek over jouw situatie.