Moet je als opdrachtgever loonbelasting betalen bij schijnzelfstandigheid?

Als opdrachtgever kun je bij schijnzelfstandigheid verplicht worden om loonbelasting af te dragen, ook als je dacht te werken met een zelfstandige zzp’er. De Belastingdienst kijkt niet alleen naar de contractvorm, maar naar hoe de samenwerking in de praktijk eruitziet. In dit artikel lees je wanneer schijnzelfstandigheid speelt, welke risico’s je loopt en hoe je de arbeidsrelatie met zzp’ers goed beoordeelt.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand formeel als zzp’er werkt via een overeenkomst van opdracht, maar de feitelijke situatie meer weg heeft van een dienstbetrekking. De Belastingdienst beoordeelt dan of er eigenlijk een arbeidsovereenkomst bestaat, ongeacht hoe partijen de samenwerking hebben benoemd.

De drie klassieke kenmerken van een dienstbetrekking zijn: een gezagsverhouding, persoonlijke arbeidsplicht en loon. Is aan alle drie voldaan, dan kan de Belastingdienst oordelen dat er sprake is van een arbeidsrelatie in plaats van een opdrachtovereenkomst.

In de praktijk gaat het om vragen als: geeft de opdrachtgever instructies over hoe het werk wordt uitgevoerd? Moet de opdrachtnemer het werk persoonlijk doen of kan hij een vervanger sturen? En ontvangt hij een vaste vergoeding, ongeacht het resultaat? Hoe meer van deze elementen aanwezig zijn, hoe groter het risico op schijnzelfstandigheid.

Wanneer ben je als opdrachtgever verantwoordelijk voor loonbelasting bij schijnzelfstandigheid?

Als de Belastingdienst vaststelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan de opdrachtgever verplicht worden om loonbelasting en premies werknemersverzekeringen af te dragen. Dit geldt in principe vanaf het moment dat de arbeidsrelatie als dienstbetrekking wordt aangemerkt.

Een belangrijk onderscheid is dat tussen goede en kwade trouw. Werkte je met een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst én voerde je de opdracht ook daadwerkelijk conform die overeenkomst uit, dan biedt dat enige bescherming. Maar let op: de modelovereenkomst is geen vrijbrief. Als de feitelijke uitvoering afwijkt van wat er op papier staat, vervalt die bescherming alsnog.

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid, waarbij het handhavingsmoratorium is komen te vervallen. Dat betekent dat opdrachtgevers bij geconstateerde schijnzelfstandigheid direct geconfronteerd kunnen worden met financiële gevolgen.

Welke financiële risico’s loopt een opdrachtgever bij schijnzelfstandigheid?

De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid kunnen fors oplopen. De Belastingdienst kan naheffingen loonbelasting en premies werknemersverzekeringen opleggen, aangevuld met belastingrente en mogelijk een boete. Daarbij kan worden teruggekeken tot vijf jaar in het verleden, en in geval van opzet of grove schuld zelfs tot twaalf jaar.

Concreet kan het gaan om:

• Naheffingen loonheffingen over het volledige uitbetaalde bedrag
• Premies voor werknemersverzekeringen zoals WW en WIA
• Belastingrente over de openstaande bedragen
• Een vergrijpboete bij opzet of ernstige nalatigheid

Daarbovenop kunnen arbeidsrechtelijke claims van de opdrachtnemer zelf komen, zoals een beroep op loondoorbetaling bij ziekte of ontslagbescherming. De totale financiële blootstelling kan daardoor aanzienlijk zijn, zeker bij langdurige samenwerkingen met meerdere zzp’ers.

Hoe beoordeel je of een arbeidsrelatie met een zzp’er veilig is?

Een goede beoordeling begint bij de feitelijke uitvoering van de opdracht, niet alleen bij de contracttekst. De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest een aantal criteria benoemd die samen bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Het gaat daarbij om een holistische afweging van alle omstandigheden.

Relevante vragen om te stellen zijn onder andere:

• Werkt de zzp’er ook voor andere opdrachtgevers, of uitsluitend voor jou?
• Draagt hij zelf ondernemersrisico, bijvoorbeeld door investeringen of aansprakelijkheid?
• Kan hij zich laten vervangen of is zijn persoonlijke aanwezigheid vereist?
• Zijn de werktijden en werkwijze door jou bepaald?
• Is de beloning resultaatgericht of tijdgebonden?

Een modelovereenkomst kan helpen om de afspraken helder te maken, maar is pas zinvol als de dagelijkse praktijk ook echt overeenkomt met wat er is afgesproken. Leg daarom niet alleen de contractuele afspraken vast, maar evalueer ook periodiek of de samenwerking nog steeds past binnen de kaders van een echte opdrachtrelatie.

Hoe helpt Newtone opdrachtgevers bij het voorkomen van risico’s rond schijnzelfstandigheid?

Wij helpen opdrachtgevers om grip te krijgen op de risico’s rondom schijnzelfstandigheid, van de eerste beoordeling van een arbeidsrelatie tot begeleiding bij een controle door de Belastingdienst. Onze aanpak is multidisciplinair: fiscalisten, juristen en HR-specialisten werken samen om jou als opdrachtgever een volledig beeld te geven.

Wat we voor je kunnen doen:

• Bestaande en nieuwe arbeidsrelaties met zzp’ers beoordelen op risico’s
• Adviseren over het gebruik en de juiste toepassing van modelovereenkomsten
• Begeleiden bij vragen of controles van de Belastingdienst rondom schijnzelfstandigheid
• Ondersteunen bij het aanpassen van werkprocessen zodat de feitelijke situatie aansluit bij de contractuele afspraken
• Adviseren over alternatieve samenwerkingsvormen als de huidige situatie te risicovol is

Wil je weten hoe jouw organisatie er op dit moment voorstaat? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We kijken graag met je mee.