Wat is een modelovereenkomst en wanneer gebruik je die?

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst die opdrachtgevers en zzp’ers zekerheid geeft over de fiscale kwalificatie van hun samenwerking. Wanneer je werkt volgens de afspraken in zo’n overeenkomst, hoef je als opdrachtgever geen loonheffingen in te houden. In dit artikel lees je wat een modelovereenkomst inhoudt, wanneer je die nodig hebt en hoe je schijnzelfstandigheid voorkomt.

Wat is een modelovereenkomst en wat staat erin?

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst vooraf beoordeelde en goedgekeurde overeenkomst die vastlegt onder welke voorwaarden een opdrachtgever samenwerkt met een zelfstandige, zonder dat er sprake is van een dienstbetrekking. Zolang beide partijen werken zoals in de overeenkomst beschreven, hoeft de opdrachtgever geen loonbelasting en sociale premies in te houden.

De Belastingdienst beoordeelt bij de goedkeuring drie kernonderdelen. Ten eerste de gezagsverhouding: geeft de opdrachtgever instructies over hoe het werk moet worden uitgevoerd? Ten tweede de persoonlijke arbeidsverrichting: is de opdrachtnemer verplicht het werk zelf te doen? Ten derde het loon: is er sprake van een periodieke beloning die lijkt op een salaris? Ontbreekt elk van deze drie elementen, dan is er in beginsel geen sprake van een arbeidsovereenkomst.

Wanneer ben je verplicht een modelovereenkomst te gebruiken?

Er bestaat geen wettelijke verplichting om altijd een modelovereenkomst te gebruiken, maar het is sterk aan te raden bij structurele inhuur van zzp’ers, bij twijfel over de aard van de arbeidsrelatie en in sectoren waar schijnzelfstandigheid veel voorkomt, zoals de bouw, zorg en IT.

Sinds januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat opdrachtgevers die werken met zzp’ers die feitelijk als werknemers functioneren, kunnen worden geconfronteerd met naheffingen loonheffingen, boetes en correctieverplichtingen. Een goedgekeurde modelovereenkomst biedt in dat geval zekerheid, mits je er in de praktijk ook daadwerkelijk naar handelt.

Wat is het verschil tussen een modelovereenkomst en een gewoon contract?

Een standaard opdrachtovereenkomst is een contract dat je zelf opstelt of downloadt, zonder dat de Belastingdienst dit heeft beoordeeld. Een modelovereenkomst is uniek omdat deze vooraf is getoetst op fiscale en arbeidsrechtelijke criteria. Dat geeft opdrachtgevers en opdrachtnemers vooraf duidelijkheid over de fiscale gevolgen van hun samenwerking.

Werken met een niet-goedgekeurde overeenkomst is niet verboden, maar brengt meer risico met zich mee. Als de Belastingdienst of een rechter achteraf oordeelt dat er toch sprake was van een dienstbetrekking, kan de opdrachtgever alsnog aansprakelijk worden gesteld. Een gewoon contract kan volstaan bij kortlopende, duidelijk afgebakende opdrachten waarbij de zelfstandigheid van de opdrachtnemer buiten kijf staat.

Hoe werkt de beoordeling van schijnzelfstandigheid in de praktijk?

Bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid kijken de Belastingdienst en rechters niet alleen naar wat er op papier staat, maar vooral naar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. De feitelijke situatie is leidend, niet de contractuele afspraken.

Relevante criteria zijn onder andere:

• De mate van gezag: geeft de opdrachtgever aanwijzingen over werktijden, werkwijze of locatie?
• De zelfstandigheid van de opdrachtnemer: werkt hij of zij voor meerdere opdrachtgevers?
• Het ondernemersrisico: loopt de zzp’er financieel risico bij tegenvallende resultaten?
• De duur en exclusiviteit van de opdracht: is er sprake van een langdurige, exclusieve samenwerking?

Om schijnzelfstandigheid te voorkomen, is het belangrijk dat de zzp’er ook in de dagelijkse praktijk zelfstandig opereert. Dat betekent: eigen werktijden bepalen, zelf verantwoordelijk zijn voor het resultaat en niet ingebed zijn in de organisatie als ware hij of zij een gewone werknemer.

Hoe zet je een modelovereenkomst correct op?

Het opstellen van een modelovereenkomst begint met de keuze tussen een sectorspecifieke of algemene modelovereenkomst via de website van de Belastingdienst. Sectorspecifieke overeenkomsten zijn afgestemd op de bijzonderheden van een bepaalde branche en bieden vaak meer zekerheid in die context.

Vervolgens pas je de overeenkomst aan op de specifieke situatie, zonder de goedgekeurde kernbepalingen te wijzigen. Een veelgemaakte fout is dat partijen een overeenkomst ondertekenen, maar er in de praktijk niet naar handelen. De Belastingdienst kijkt naar de werkelijkheid, niet naar het papier. Zorg er daarom voor dat de dagelijkse samenwerking ook daadwerkelijk aansluit bij wat er is afgesproken.

Herzie de overeenkomst periodiek, zeker als de aard van de opdracht verandert. Een overeenkomst die ooit passend was, kan door gewijzigde omstandigheden zijn waarde verliezen.

Hoe helpt Newtone bij het opstellen en toetsen van modelovereenkomsten?

Wij begeleiden opdrachtgevers en ondernemers bij alle vraagstukken rondom modelovereenkomsten en arbeidsrelaties. Dat doen we concreet en praktisch, zodat je niet alleen op papier goed zit, maar ook in de praktijk.

• Fiscaal en juridisch advies bij de keuze en opstelling van de juiste modelovereenkomst voor jouw situatie
• Beoordeling van bestaande contracten op risico’s rond schijnzelfstandigheid, ook als je al jaren op dezelfde manier werkt
• Begeleiding bij handhavingstrajecten van de Belastingdienst, inclusief verweer en heroverweging
• Praktische implementatiecheck: toetsen of de dagelijkse werkwijze aansluit bij de contractuele afspraken
• Multidisciplinaire aanpak: fiscaal, juridisch en HR-advies onder één dak

Twijfel je of jouw huidige werkwijze met zzp’ers de toets van de Belastingdienst kan doorstaan? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We kijken graag met je mee.