Wat is het verschil tussen een modelovereenkomst en een arbeidscontract?

Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst van opdracht tussen een opdrachtgever en een zelfstandige, waarbij geen sprake is van een dienstverband. Een arbeidscontract legt juist een gezagsverhouding vast, inclusief loonbetaling en sociale zekerheid. Het verschil tussen beide contractvormen is in de praktijk kleiner dan het lijkt, en de gevolgen van een verkeerde keuze kunnen groot zijn.

Wat is het verschil tussen een modelovereenkomst en een arbeidscontract?

Een modelovereenkomst regelt de samenwerking tussen een opdrachtgever en een zelfstandige, zonder dat er sprake is van een arbeidsrelatie. Een arbeidscontract daarentegen legt een dienstverband vast: de werknemer verricht persoonlijk arbeid, ontvangt loon en staat onder gezag van de werkgever.

De kernverschillen zijn het duidelijkst op vier gebieden:

• Gezagsverhouding: bij een arbeidscontract geeft de werkgever instructies over hoe het werk wordt uitgevoerd. Bij een modelovereenkomst bepaalt de opdrachtnemer zelf hoe hij de opdracht invult.
• Loondoorbetaling: een werknemer heeft recht op loon bij ziekte. Een zelfstandige draagt dit risico zelf.
• Vakantiegeld: werknemers hebben wettelijk recht op vakantiegeld. Voor zelfstandigen geldt dit niet.
• Sociale verzekeringen: werknemers zijn verzekerd via WW en WIA. Zelfstandigen zijn hier in principe niet voor verzekerd.

Wanneer ben je verplicht een arbeidscontract te gebruiken in plaats van een modelovereenkomst?

Een arbeidscontract is wettelijk verplicht wanneer de samenwerking voldoet aan het zogenoemde drieluik: persoonlijke arbeid, loon en gezagsverhouding. Zijn alle drie elementen aanwezig, dan is er juridisch gezien sprake van een arbeidsovereenkomst, ongeacht wat er op papier staat.

De Hoge Raad bevestigde dit in het Deliveroo-arrest (2023). Deliveroo kwalificeerde zijn bezorgers als zelfstandigen, maar de rechter oordeelde dat de feitelijke werksituatie kenmerken had van een dienstverband. De manier waarop het werk was georganiseerd, de mate van inbedding in de organisatie en het ontbreken van echte ondernemersrisico’s waren daarbij doorslaggevend.

Een modelovereenkomst volstaat dus niet als de werkelijkheid anders is dan wat er is afgesproken. De Belastingdienst kijkt naar de praktijk, niet naar de contractvorm.

Wat zijn de risico’s van schijnzelfstandigheid bij een modelovereenkomst?

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. De risico’s zijn aanzienlijk voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer.

Voor de opdrachtgever kan de Belastingdienst de arbeidsrelatie alsnog als dienstverband aanmerken. Dit leidt tot:

• Naheffingen loonheffingen, mogelijk met terugwerkende kracht
• Boetes bij kwade trouw of ernstige nalatigheid
• Verplichte afdracht van werknemerspremies

Voor de opdrachtnemer zijn de gevolgen ook ingrijpend:

• Terugvordering van toeslagen die zijn ontvangen op basis van een te laag inkomen
• Verlies van ondernemersaftrek, zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling

Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid. Het eerder geldende handhavingsmoratorium is opgeheven. Dat betekent dat controles en correcties nu daadwerkelijk plaatsvinden, ook met terugwerkende kracht tot 2025.

Hoe werkt een modelovereenkomst in de praktijk?

Een modelovereenkomst gebruik je door een door de Belastingdienst goedgekeurde versie te downloaden via belastingdienst.nl en deze als basis te gebruiken voor de samenwerking. Het ondertekenen van de overeenkomst is echter niet voldoende. De feitelijke werksituatie moet overeenkomen met wat er in de overeenkomst staat.

Dat betekent in de praktijk dat de opdrachtnemer werkt zonder directe aansturing, zelf zijn werktijden en werkwijze bepaalt en zich in principe kan laten vervangen. Werkt iemand structureel op vaste tijden, op locatie, met apparatuur van de opdrachtgever en onder toezicht? Dan wijst de praktijk eerder op een dienstverband dan op een opdrachtrelatie.

Goedgekeurde modelovereenkomsten hebben een geldigheidsduur van vijf jaar. Na afloop moet de overeenkomst opnieuw worden beoordeeld. Controleer ook altijd of de versie die je gebruikt nog geldig is, want de Belastingdienst kan goedkeuringen intrekken.

Hoe helpt Newtone bij het kiezen tussen een modelovereenkomst en een arbeidscontract?

Wij begeleiden opdrachtgevers en ondernemers bij het correct classificeren van arbeidsrelaties, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. Via onze Werkgeversdesk en fiscaal advies kijken we verder dan het contract en beoordelen we de feitelijke situatie.

Concreet helpen wij met:

• Beoordeling van de arbeidsrelatie op basis van de feitelijke werksituatie
• Risicoscan schijnzelfstandigheid om te toetsen of je huidige werkwijze houdbaar is
• Begeleiding bij de Belastingdienst bij vragen, controles of bezwaarprocedures
• Contractadvies over de juiste contractvorm, passend bij de werkelijke situatie

Twijfel je of je huidige contractvorm klopt, of wil je weten hoe je je organisatie goed inricht voor de strengere handhaving? Neem contact op met Newtone voor een vrijblijvend gesprek over jouw situatie.