Spring naar content

Wat is het verschil tussen een zzp’er en een schijnzelfstandige?

Professionele figuur in pak houdt twee identieke documentmappen vast in een minimalistisch kantoor, met subtiele spanning.

Een zzp’er werkt zelfstandig, draagt eigen ondernemersrisico en bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd. Een schijnzelfstandige werkt formeel als zzp’er, maar de arbeidsrelatie lijkt in de praktijk sterk op loondienst. Het verschil zit in de feitelijke situatie, niet in wat er op papier staat. De Belastingdienst kijkt naar de werkelijkheid en dat heeft grote gevolgen voor zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers.

Wat is een zzp’er en wat maakt iemand officieel zelfstandig?

Een zzp’er is een zelfstandige zonder personeel die voor eigen rekening en risico werkt. Juridisch en fiscaal is iemand zelfstandig wanneer er sprake is van echte ondernemersvrijheid: de opdrachtnemer bepaalt zelf hoe het werk wordt uitgevoerd, werkt voor meerdere opdrachtgevers en loopt financieel risico als een opdracht misloopt.

De Belastingdienst hanteert een aantal concrete kenmerken om te beoordelen of iemand werkelijk ondernemer is:

  • De opdrachtnemer werkt voor meerdere opdrachtgevers per jaar
  • Er is sprake van eigen ondernemersrisico, zoals aansprakelijkheid en debiteurenrisico
  • De zelfstandige bepaalt zelf de werkwijze en werktijden
  • Er is geen gezagsverhouding met de opdrachtgever
  • De opdrachtnemer kan zich laten vervangen door een ander

Het hebben van een KvK-inschrijving of het sturen van facturen maakt iemand nog geen echte ondernemer. De feitelijke invulling van de samenwerking is doorslaggevend.

Wat is een schijnzelfstandige en hoe ontstaat schijnzelfstandigheid?

Een schijnzelfstandige is iemand die formeel als zzp’er werkt, maar bij wie de arbeidsrelatie in de praktijk de kenmerken heeft van een dienstverband. De persoon werkt dan feitelijk als werknemer, terwijl er geen arbeidscontract is afgesloten. Schijnzelfstandigheid kan zowel bewust als onbewust ontstaan.

Bewuste schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer opdrachtgevers kosten besparen door personeel als zzp’er in te huren in plaats van in loondienst te nemen. Onbewuste schijnzelfstandigheid komt voor wanneer een samenwerking in de loop van de tijd steeds meer op een arbeidsrelatie gaat lijken, zonder dat partijen dit doorhebben.

Typische situaties waarin schijnzelfstandigheid ontstaat: een zzp’er werkt jarenlang exclusief voor één opdrachtgever, volgt interne instructies op, werkt op vaste tijden en is volledig geïntegreerd in de organisatie.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen een echte zzp’er en een schijnzelfstandige?

Het onderscheid tussen een zelfstandige en een schijnzelfstandige zit in een reeks concrete criteria. De Belastingdienst beoordeelt de totale situatie, niet één enkel kenmerk.

Criterium Echte zzp’er Schijnzelfstandige
Gezagsverhouding Geen, werkt zelfstandig Opdrachtgever geeft instructies
Persoonlijke arbeidsplicht Kan zich laten vervangen Moet zelf het werk uitvoeren
Exclusiviteit Meerdere opdrachtgevers Werkt alleen voor één partij
Integratie in organisatie Extern en zelfstandig Onderdeel van het team
Duur van de opdracht Tijdelijk, projectmatig Langdurig en structureel

Geen enkel criterium is op zichzelf beslissend. De combinatie van factoren bepaalt of er sprake is van een arbeidsrelatie of echte zelfstandigheid.

Welke gevolgen heeft schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers en opdrachtnemers?

Wanneer de Belastingdienst schijnzelfstandigheid constateert, zijn de gevolgen aanzienlijk. Voor opdrachtgevers betekent dit met name financiële en juridische risico’s. Voor de zzp’er zelf kan de situatie ook nadelig uitpakken, afhankelijk van de omstandigheden.

Voor de opdrachtgever zijn de risico’s:

  • Naheffingen loonbelasting over de betaalde vergoedingen, tot vijf jaar terug
  • Verplichte afdracht van premies werknemersverzekeringen
  • Boetes bij kwaadwillendheid of herhaalde overtredingen
  • Reputatieschade bij publiciteit rondom een controle

Voor de opdrachtnemer gelden andere risico’s. Genoten fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek, kunnen worden teruggevorderd. Tegelijkertijd kan de zzp’er in sommige gevallen alsnog aanspraak maken op arbeidsrechtelijke bescherming, zoals ontslagbescherming of loondoorbetaling bij ziekte.

Sinds de handhaving door de Belastingdienst in 2025 is hervat, neemt het risico op controles toe. Opdrachtgevers en zelfstandigen doen er verstandig aan hun arbeidsrelaties tijdig te toetsen.

Hoe helpt Newtone bij het beoordelen en voorkomen van schijnzelfstandigheid?

Wij helpen opdrachtgevers en ondernemers om arbeidsrelaties correct te kwalificeren en schijnzelfstandigheid te voorkomen. Dat doen we praktisch en gericht, zodat je weet waar je aan toe bent.

  • Beoordeling van bestaande en nieuwe overeenkomsten van opdracht op juridische en fiscale risico’s
  • Advies over de kwalificatie van arbeidsrelaties op basis van de actuele wet- en regelgeving
  • Begeleiding bij fiscale compliance en correcte afdracht van belastingen en premies
  • Ondersteuning bij controles of correspondentie van de Belastingdienst
  • Proactief advies voor organisaties die werken met meerdere zzp’ers

Twijfel je over een bestaande samenwerking of wil je nieuwe contracten laten toetsen? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over jouw situatie. We denken graag met je mee vanuit jouw situatie.