Spring naar content

Wat is schijnzelfstandigheid?

Zakenman in pak aan bureau, subtiel geketend aan tafelpoot, symboliseert verborgen afhankelijkheid ondanks schijnbare vrijheid.

Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als een gewone werknemer. De Belastingdienst kijkt niet naar het contract, maar naar hoe de samenwerking er in werkelijkheid uitziet. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid: van de definitie en criteria tot de gevolgen en het handhavingsbeleid vanaf 2025.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand op papier zelfstandig ondernemer is, maar in de praktijk werkt onder dezelfde omstandigheden als een werknemer in loondienst. De gezagsverhouding, de persoonlijke uitvoering van het werk en een vaste vergoeding zijn daarbij de meest herkenbare kenmerken.

Het begrip is niet nieuw, maar staat de afgelopen jaren sterk in de belangstelling. Door de groei van het aantal zzp’ers en de fiscale voordelen die daarmee gepaard gaan, wil de Belastingdienst voorkomen dat arbeidsrelaties bewust worden omgezet in schijnconstructies. Voor opdrachtgevers speelt het risico op naheffingen. Voor zzp’ers staat het verlies van ondernemersvoordelen op het spel.

Welke criteria bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst en rechters beoordelen arbeidsrelaties aan de hand van drie klassieke criteria: persoonlijke arbeidsplicht, gezagsverhouding en loon. Zijn alle drie aanwezig, dan is er in beginsel sprake van een arbeidsovereenkomst, ongeacht wat er in het contract staat.

Concreet betekent dit dat de volgende vragen worden gesteld:

  • Moet de opdrachtnemer het werk persoonlijk uitvoeren, of mag hij iemand anders sturen?
  • Geeft de opdrachtgever instructies over hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan?
  • Ontvangt de opdrachtnemer een vaste, regelmatige vergoeding?

Het verschil tussen een arbeidsovereenkomst en een overeenkomst van opdracht zit hem dus niet in de naam van het contract, maar in de feitelijke invulling van de samenwerking. Een zzp’er die jarenlang fulltime voor één opdrachtgever werkt, met een vaste werkplek en onder directe aansturing, loopt een serieus risico op kwalificatie als werknemer.

Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers en zzp’ers?

De gevolgen van geconstateerde schijnzelfstandigheid zijn ingrijpend voor beide partijen. De Belastingdienst kan de arbeidsrelatie met terugwerkende kracht herkwalificeren als dienstbetrekking, met alle financiële en juridische consequenties van dien.

Voor de opdrachtgever betekent dit:

  • Naheffingen loonheffingen over de vergoedingen die zijn betaald
  • Boetes bij opzet of grove nalatigheid
  • Reputatieschade, zeker in sectoren die al onder verscherpt toezicht staan

Voor de zzp’er zijn de gevolgen anders van aard:

  • Verlies van de zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling
  • Terugvordering van toeslagen die zijn gebaseerd op een lager inkomen
  • Geen opbouw van pensioen via de opdrachtgever, tenzij alsnog een dienstverband wordt vastgesteld

Hoe handhaaft de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid vanaf 2025?

Per 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven. Dat betekent dat de Belastingdienst actief controleert en bij geconstateerde schijnzelfstandigheid daadwerkelijk naheft, ook met terugwerkende kracht. De periode van gedoogbeleid is voorbij.

Controles richten zich op sectoren waar schijnzelfstandigheid veel voorkomt, zoals de zorg, bouw, IT en het onderwijs. De Belastingdienst kijkt daarbij naar de feitelijke invulling van de arbeidsrelatie, niet alleen naar contracten of modelovereenkomsten.

Nieuw in de aanpak is de VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties), een wettelijk kader dat meer duidelijkheid geeft over wanneer iemand als werknemer of als zelfstandige wordt aangemerkt. De VBAR benadrukt dat het totaalplaatje telt: alle omstandigheden samen bepalen de kwalificatie, niet één enkel kenmerk.

Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid als opdrachtgever of zzp’er?

Voorkomen is beter dan achteraf corrigeren. Een arbeidsrelatie die van meet af aan goed is ingericht, geeft beide partijen zekerheid en voorkomt onaangename verrassingen bij een controle.

Praktische aandachtspunten:

  • Werk met een modelovereenkomst die is goedgekeurd door de Belastingdienst, maar zorg dat de praktijk ook echt overeenkomt met wat erin staat
  • Leg vast dat de zzp’er meerdere opdrachtgevers heeft of kan hebben
  • Geef de zzp’er daadwerkelijk ruimte om het werk naar eigen inzicht in te vullen
  • Vermijd vaste werktijden, een vaste werkplek en directe instructies over de uitvoering
  • Toets de arbeidsrelatie periodiek aan de actuele criteria, zeker nu de VBAR van kracht is

Een goede documentatie van de zelfstandigheid, zoals meerdere facturen aan verschillende opdrachtgevers en een eigen bedrijfsprofiel, ondersteunt de positie van de zzp’er bij een eventuele controle.

Hoe helpt Newtone bij vraagstukken rondom schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid raakt zowel fiscale als arbeidsrechtelijke vraagstukken. Wij begeleiden opdrachtgevers en ondernemers bij het beoordelen en correct inrichten van arbeidsrelaties, zodat zij met vertrouwen kunnen samenwerken met zzp’ers.

Wat wij daarbij concreet doen:

  • Fiscaal advies: beoordeling van bestaande en nieuwe arbeidsrelaties aan de hand van de geldende criteria en de VBAR
  • Arbeidsrechtelijke begeleiding: advies over de juiste contractvorm en de praktische inrichting van de samenwerking
  • Compliance-checks: periodieke toetsing van uw zzp-inhuur aan het actuele handhavingsbeleid van de Belastingdienst
  • Begeleiding bij controles: ondersteuning wanneer de Belastingdienst vragen stelt over uw arbeidsrelaties

Wil je weten of jouw situatie voldoet aan de eisen, of wil je als opdrachtgever je inhuurbeleid laten doorlichten? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over uw situatie.

Gerelateerde artikelen