Wat verandert er in 2026 rondom schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid is een situatie waarbij iemand formeel als zzp’er werkt, maar in de praktijk voldoet aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst. Vanaf 2026 pakt de Belastingdienst dit thema actief aan, nu het handhavingsmoratorium volledig is opgeheven. In dit artikel lees je wat er precies verandert, welke risico’s er spelen en hoe opdrachtgevers hun inhuurbeleid kunnen aanpassen.

Wat is schijnzelfstandigheid en waarom staat het in 2026 zo hoog op de agenda?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand op papier als zelfstandige werkt, maar de feitelijke werksituatie alle kenmerken heeft van een dienstverband. Denk aan vaste werktijden, directe aansturing door de opdrachtgever en het uitsluitend werken voor één klant over een langere periode.

Het aantal zzp’ers in Nederland is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Dat heeft de Belastingdienst en de politiek ertoe gebracht om strenger te handhaven. Tot 2025 gold een handhavingsmoratorium, wat betekende dat de Belastingdienst terughoudend was met het opleggen van correcties. Dat moratorium is nu opgeheven, waardoor actieve handhaving de norm is geworden.

Welke concrete wijzigingen gelden er vanaf 2026 rondom schijnzelfstandigheid?

Vanaf 2026 zijn er meerdere veranderingen van kracht die de beoordeling van arbeidsrelaties ingrijpend beïnvloeden. De Belastingdienst handhaaft nu volledig, zonder de terughoudendheid van de voorgaande jaren. Opdrachtgevers en zzp’ers kunnen rekenen op actievere controles en snellere correcties.

• Het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad biedt het arbeidsrechtelijke toetsingskader. Hierin worden negen gezichtspunten benoemd die samen bepalen of een arbeidsovereenkomst bestaat, zoals de mate van integratie in de organisatie en de duur van de samenwerking.
• De Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten stelt nieuwe eisen aan uitzendbureaus en andere partijen die arbeidskrachten ter beschikking stellen, met als doel meer transparantie en betere bescherming van werkenden.
• Modelovereenkomsten die eerder door de Belastingdienst waren goedgekeurd, bieden minder zekerheid als de feitelijke situatie afwijkt van wat op papier staat. De praktijk weegt zwaarder dan het contract.

Hoe beoordeelt de Belastingdienst of er sprake is van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst kijkt niet alleen naar het contract, maar weegt alle feiten en omstandigheden van de werkrelatie in samenhang. Drie klassieke criteria spelen daarbij een centrale rol: gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loonbetaling. Als aan deze drie elementen is voldaan, is er in beginsel sprake van een arbeidsovereenkomst.

In de praktijk betekent dit dat de inspecteur beoordeelt of de opdrachtnemer instructies ontvangt over hoe het werk moet worden uitgevoerd, of de werkzaamheden persoonlijk moeten worden verricht en of er een vaste vergoeding tegenover staat. Aanvullend kijkt de Belastingdienst naar signalen zoals exclusiviteit, de duur van de opdracht en de integratie in de organisatie.

Opdrachtgevers kunnen hun werkrelaties toetsen door de feitelijke situatie eerlijk te beschrijven en te vergelijken met deze criteria, los van wat er in het contract staat.

Wat zijn de risico’s en gevolgen van schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers en zzp’ers?

De gevolgen van geconstateerde schijnzelfstandigheid zijn aanzienlijk voor beide partijen. Voor de opdrachtgever kan de Belastingdienst naheffingen loonheffingen opleggen, soms met terugwerkende kracht over meerdere jaren. Boetes zijn mogelijk als er sprake is van kwade opzet of grove nalatigheid.

Daarnaast kan de zzp’er arbeidsrechtelijke bescherming claimen, zoals loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming en recht op vakantiedagen. Dit brengt onverwachte operationele en financiële verplichtingen met zich mee. Voor de zzp’er zelf kan herclassificatie betekenen dat eerder genoten fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek, worden teruggevorderd. Reputatieschade voor de opdrachtgever is een bijkomend risico, zeker in sectoren waar arbeidsmarktcompliance steeds meer aandacht krijgt.

Welke stappen kunnen opdrachtgevers nemen om schijnzelfstandigheid te voorkomen?

Opdrachtgevers doen er goed aan hun inhuurbeleid kritisch tegen het licht te houden. Dat begint met een eerlijke beoordeling van de feitelijke werksituatie, niet alleen van wat er in het contract staat.

• Screenen van bestaande contracten: Controleer of de contractuele afspraken nog aansluiten bij de dagelijkse praktijk.
• Herijken van de werksituatie: Stel vast of de zzp’er daadwerkelijk zelfstandig opereert, meerdere opdrachtgevers heeft en eigen ondernemersrisico draagt.
• Gebruik van goedgekeurde modelovereenkomsten: Werk met overeenkomsten die door de Belastingdienst zijn beoordeeld, maar zorg dat de uitvoering ook echt overeenkomt met de inhoud.
• Documenteren van zelfstandigheid: Leg vast waarom de samenwerking als zelfstandige opdracht kwalificeert, zodat je dit kunt onderbouwen bij een eventuele controle.
• Overwegen van alternatieve contractvormen: Soms is een tijdelijk dienstverband of payrolling een betere en minder risicovolle keuze dan inhuur als zzp’er.

Hoe helpt Newtone bij vraagstukken rondom schijnzelfstandigheid?

Wij begrijpen dat de regels rondom schijnzelfstandigheid veel vragen oproepen, zeker nu de handhaving is aangescherpt. Newtone helpt opdrachtgevers en ondernemers om hun positie helder in kaart te brengen en risico’s te beperken. Concreet bieden wij:

• Fiscaal advies over de kwalificatie van arbeidsrelaties en de gevolgen voor loonheffingen
• Arbeidsrechtelijke begeleiding bij het beoordelen en aanpassen van inhuursituaties
• Contractbeoordeling om te toetsen of overeenkomsten standhouden bij een controle
• Risicoscan waarmee we de kwetsbaarheden in jouw inhuurbeleid in kaart brengen

Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Onze specialisten denken graag met je mee, vanuit de praktijk en met oog voor wat in jouw situatie haalbaar is.

Gerelateerde artikelen

• Wat is het gezagscriterium bij de beoordeling van schijnzelfstandigheid?
• Wat is schijnzelfstandigheid?
• Moet je als opdrachtgever loonbelasting betalen bij schijnzelfstandigheid?
• Wat kun je doen als je ten onrechte als schijnzelfstandige wordt aangemerkt?
• Hoe beoordeel je of een opdracht leidt tot schijnzelfstandigheid?