Wat zijn de boetes voor schijnzelfstandigheid?

Bij schijnzelfstandigheid wordt een zzp’er door de Belastingdienst feitelijk als werknemer beschouwd, ondanks een opdrachtovereenkomst. De financiële gevolgen kunnen fors zijn: opdrachtgevers riskeren naheffingen loonheffingen over meerdere jaren, aangevuld met boetes. Zzp’ers kunnen fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek, kwijtraken. Hieronder vind je antwoord op de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid en de bijbehorende risico’s.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?

Er is sprake van schijnzelfstandigheid wanneer iemand formeel als zelfstandige werkt, maar de arbeidsrelatie in de praktijk de kenmerken heeft van een dienstverband. De Belastingdienst beoordeelt dit op basis van drie klassieke criteria: persoonlijke arbeid, loon en een gezagsverhouding.

De gezagsverhouding is daarbij vaak het meest bepalend. Geeft de opdrachtgever instructies over hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd? Werkt de zzp’er structureel voor één opdrachtgever en is hij of zij volledig ingeroosterd? Dan wijst dat al snel in de richting van een dienstverband. Andere signalen zijn het ontbreken van ondernemersrisico, het niet werken voor meerdere opdrachtgevers en het gebruik van materialen of middelen van de opdrachtgever.

Sinds het arrest van de Hoge Raad in de Deliveroo-zaak kijkt de rechter naar alle omstandigheden van het geval samen, niet naar één criterium afzonderlijk. Dat maakt de beoordeling genuanceerder, maar ook minder voorspelbaar.

Welke boetes en naheffingen riskeer je bij schijnzelfstandigheid?

De financiële gevolgen van geconstateerde schijnzelfstandigheid kunnen oplopen tot aanzienlijke bedragen. De opdrachtgever krijgt een naheffing loonheffingen opgelegd, inclusief premies werknemersverzekeringen, over de periode waarin de schijnzelfstandigheid heeft plaatsgevonden. Dit kan meerdere jaren beslaan.

Naast de naheffing kan de Belastingdienst een vergrijpboete opleggen als er sprake is van opzet of grove schuld. Het onderscheid tussen een correctieverplichting (zonder boete) en een vergrijpboete (met boete) hangt af van de mate van verwijtbaarheid. Bij een correctieverplichting volstaat herstel van de aangifte. Bij een vergrijpboete kan de boete oplopen tot een fors percentage van het nageheven bedrag.

Voor de zzp’er zelf geldt dat de Belastingdienst de zelfstandigenaftrek, de mkb-winstvrijstelling en andere fiscale voordelen kan terugvorderen. Als de zzp’er toeslagen heeft ontvangen op basis van een te laag inkomen, kunnen ook die worden teruggevorderd.

Wie is er verantwoordelijk bij schijnzelfstandigheid: opdrachtgever of zzp’er?

De opdrachtgever draagt in de meeste gevallen de grootste financiële last bij schijnzelfstandigheid. De Belastingdienst klopt primair bij de opdrachtgever aan voor naheffingen loonheffingen, omdat die verantwoordelijk is voor correcte afdracht. Dit geldt ook als de zzp’er zelf heeft aangedrongen op een zelfstandigenconstructie.

De zzp’er loopt echter ook risico’s. Als de arbeidsrelatie wordt herkwalificeerd, vervallen de fiscale voordelen die horen bij het ondernemerschap. Denk aan de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Bovendien kan de Belastingdienst correcties opleggen over meerdere belastingjaren tegelijk, wat tot een onverwachte belastingrekening leidt.

In situaties waarin de zzp’er bewust heeft meegewerkt aan een constructie om belasting te ontwijken, kan ook de opdrachtnemer een boete krijgen. De verantwoordelijkheid is dus gedeeld, al verschilt de aard van de gevolgen per partij.

Hoe handhaaft de Belastingdienst schijnzelfstandigheid in 2025?

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven. De Belastingdienst controleert nu actief op schijnzelfstandigheid, zonder de terughoudendheid die eerder gold. Dat betekent dat boekenonderzoeken bij opdrachtgevers weer volledig mogelijk zijn en dat correcties met terugwerkende kracht kunnen worden opgelegd.

De handhaving richt zich op sectoren waar schijnzelfstandigheid structureel voorkomt, zoals de zorg, bouw, IT en transport. Opdrachtgevers in deze sectoren hebben een verhoogde kans op een boekenonderzoek. Een dergelijk onderzoek begint doorgaans met een uitvraag van contracten, facturen en feitelijke werkafspraken.

De tijdlijn van een handhavingstraject varieert, maar opdrachtgevers kunnen rekening houden met een doorlooptijd van meerdere maanden. Na het onderzoek volgt een rapport met bevindingen, waarna de opdrachtgever de mogelijkheid heeft om te reageren voordat een naheffingsaanslag wordt opgelegd.

Hoe kun je schijnzelfstandigheid voorkomen en je arbeidsrelatie correct inrichten?

De beste bescherming tegen schijnzelfstandigheid is een arbeidsrelatie die zowel contractueel als feitelijk klopt. Een modelovereenkomst die door de Belastingdienst is goedgekeurd, biedt een goed startpunt, maar is geen garantie als de dagelijkse praktijk afwijkt van wat er op papier staat.

Praktische stappen om risico te beperken:

• Gebruik de webmodule beoordeling arbeidsrelaties van de Belastingdienst om de situatie te toetsen voordat je een zzp’er inschakelt.
• Leg contractueel vast dat de zzp’er vrij is in de uitvoering van het werk en niet verplicht is persoonlijk aanwezig te zijn.
• Zorg dat de zzp’er ook voor andere opdrachtgevers werkt en eigen ondernemersrisico draagt.
• Vermijd instructies over werktijden, werkwijze en dagelijkse aansturing.
• Evalueer bestaande samenwerkingen regelmatig op de feitelijke invulling van de relatie.

Wanneer er twijfel bestaat over de kwalificatie van een arbeidsrelatie, is juridisch of fiscaal advies sterk aan te raden, zeker bij langlopende of intensieve samenwerkingen met één zzp’er.

Hoe helpt Newtone bij het voorkomen van boetes voor schijnzelfstandigheid?

Wij begeleiden zowel opdrachtgevers als zzp’ers bij het correct inrichten van arbeidsrelaties en het beperken van fiscale risico’s rondom schijnzelfstandigheid. Onze aanpak is praktisch en gericht op wat in jouw specifieke situatie werkt, binnen de kaders van wat wettelijk mogelijk is.

Wat wij voor je kunnen doen:

• Bestaande overeenkomsten met zzp’ers beoordelen op risico’s voor schijnzelfstandigheid.
• Adviseren over de juiste contractvorm en feitelijke invulling van de arbeidsrelatie.
• Begeleiden bij een boekenonderzoek van de Belastingdienst, van de eerste uitvraag tot en met het indienen van een bezwaar.
• Fiscaal advies voor zzp’ers over de gevolgen van een herkwalificatie en het behoud van ondernemersfaciliteiten.
• Arbeidsrechtelijk advies over de grens tussen opdracht en dienstverband.

Wil je weten of jouw situatie risico’s met zich meebrengt? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Onze adviseurs denken graag met je mee.