Wat zijn de risico’s van schijnzelfstandigheid voor zzp’ers?

Schijnzelfstandigheid is een situatie waarbij iemand formeel als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als werknemer. De risico’s zijn aanzienlijk: naheffingen van loonbelasting en premies, verlies van fiscale voordelen en arbeidsrechtelijke verplichtingen voor opdrachtgevers. Zeker nu de Belastingdienst per 1 januari 2025 actief handhaaft, is het voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers belangrijk om de eigen situatie goed te beoordelen.

Wat is schijnzelfstandigheid en wanneer is er sprake van?

Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand werkt als zzp’er, maar de arbeidsrelatie in werkelijkheid de kenmerken heeft van een dienstverband. De Belastingdienst en rechters kijken daarbij niet alleen naar wat er op papier staat, maar vooral naar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet.

De drie klassieke criteria voor een dienstverband zijn: persoonlijke arbeid (de opdrachtnemer moet het werk zelf uitvoeren), loon (er is een vaste vergoeding) en een gezagsverhouding (de opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan). Zijn deze elementen aanwezig, dan kan de Belastingdienst de arbeidsrelatie herkwalificeren als loondienst, ongeacht wat er in de overeenkomst staat.

Welke financiële en fiscale risico’s lopen zzp’ers bij schijnzelfstandigheid?

De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid voor een zzp’er kunnen fors oplopen. De Belastingdienst kan met terugwerkende kracht loonbelasting en sociale premies naheffen, en dat over meerdere jaren tegelijk. Daarbovenop kunnen boetes worden opgelegd.

Naast de naheffingen verliest de zzp’er ook fiscale voordelen die zijn geclaimd als ondernemer. Denk aan de zelfstandigenaftrek, de mkb-winstvrijstelling en de startersaftrek. Deze worden teruggevorderd als blijkt dat er geen sprake was van een echte onderneming. Ook de btw-positie komt onder druk te staan: als de zzp’er geen ondernemer voor de btw is, kan de eerder afgedragen of teruggevraagde btw worden gecorrigeerd.

Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor opdrachtgevers?

Opdrachtgevers lopen bij schijnzelfstandigheid minstens zoveel risico als de zzp’er zelf. De Belastingdienst kan de opdrachtgever aanspreken op niet-afgedragen loonheffingen en werkgeverspremies, inclusief de bijbehorende rente en boetes.

Daar komt bij dat de zzp’er arbeidsrechtelijk aanspraak kan maken op de rechten die horen bij een dienstverband. Dat betekent mogelijke verplichtingen rondom loondoorbetaling bij ziekte, ontslagbescherming en vakantiedagen. Reputatieschade is een bijkomend risico, zeker voor grotere organisaties die zichtbaar in de markt opereren. Het is dus niet alleen een fiscale kwestie, maar ook een HR- en juridisch vraagstuk.

Hoe beoordeelt de Belastingdienst of er sprake is van schijnzelfstandigheid?

De Belastingdienst beoordeelt de arbeidsrelatie op basis van alle feiten en omstandigheden. Daarbij weegt het zwaar of er sprake is van een gezagsverhouding, of de opdrachtnemer persoonlijk moet werken en of er een regelmatige vergoeding tegenover staat. Modelovereenkomsten die zijn goedgekeurd door de Belastingdienst bieden enige zekerheid, maar alleen als de praktijk ook echt overeenkomt met wat er op papier staat.

De Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) vormt het wettelijke kader. Na jaren van beperkte handhaving is per 1 januari 2025 de handhaving volledig hervat. De Belastingdienst kan nu actief controleren en corrigeren, ook bij bestaande samenwerkingen. Dit maakt het urgenter dan ooit om de arbeidsrelatie goed te structureren.

Hoe kun je als zzp’er schijnzelfstandigheid voorkomen?

Echte zelfstandigheid aantonen vraagt om meer dan een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Het gaat om hoe de samenwerking er in de dagelijkse praktijk uitziet. Een aantal concrete maatregelen helpt daarbij:

• Werk voor meerdere opdrachtgevers tegelijk of op wisselende basis, zodat de economische afhankelijkheid van één partij beperkt blijft.
• Leg de opdracht goed vast in een duidelijke opdrachtovereenkomst met een omschreven resultaat, zonder dat de opdrachtgever bepaalt hoe je werkt.
• Draag zichtbaar ondernemersrisico: factureer op projectbasis, werk met eigen materiaal en gereedschap, en accepteer dat een opdracht ook mis kan lopen.
• Zorg dat je als zzp’er vervangbaar bent door jezelf te laten vervangen of dit contractueel mogelijk te maken.
• Presenteer jezelf als ondernemer, ook naar buiten toe: een eigen website, eigen briefpapier en actieve acquisitie van nieuwe klanten versterken je positie.

Hoe helpt Newtone zzp’ers en opdrachtgevers bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid?

Wij begeleiden zowel zzp’ers als opdrachtgevers bij het beoordelen en correct structureren van arbeidsrelaties. Schijnzelfstandigheid is een onderwerp waarbij fiscale, juridische en HR-kennis samenkomen, en dat is precies waar wij het verschil maken.

Wat wij voor je kunnen doen:

• Beoordeling van de arbeidsrelatie: we analyseren de feitelijke situatie en geven een helder advies over de risico’s.
• Opstellen van correcte overeenkomsten: we helpen bij het opstellen van opdrachtovereenkomsten die aansluiten bij de werkelijkheid en standhouden bij een controle.
• Navigeren door de Wet DBA: we leggen uit wat de herinvoering van handhaving per 2025 voor jouw situatie betekent en welke stappen je kunt zetten.
• Fiscaal advies op maat: we kijken naar de bredere fiscale positie, inclusief zelfstandigenaftrek, btw en eventuele naheffingsrisico’s.

Wil je weten of jouw situatie als zzp’er of opdrachtgever voldoet aan de regels? Neem contact op met onze adviseurs voor een vrijblijvend gesprek met een adviseur.