Van Deliveroo naar Uber: is er dan eindelijk meer duidelijkheid?

De Hoge Raad heeft op 21 februari 2025 een belangrijke uitspraak gedaan over de rol van ondernemerschap bij het bepalen van een arbeidsrelatie. Dit Uber-arrest, dat voortbouwt op de eerdere Deliveroo-uitspraak, schept meer duidelijkheid over de criteria die bepalen of iemand als zelfstandige of werknemer wordt beschouwd. Vooral voor opdrachtgevers heeft dit grote gevolgen, omdat de beoordeling van arbeidsrelaties niet alleen afhangt van de werkzaamheden zelf, maar ook van bredere economische factoren. Daarnaast speelt de afschaffing van het handhavingsmoratorium per 1 januari 2025 een rol, waardoor de Belastingdienst actiever zal controleren. In dit artikel bespreken we de impact van deze ontwikkelingen en wat organisaties kunnen doen om risico’s te beheersen en compliant te blijven.

Inhoud Uber arrest

Uber was in deze zaak van mening dat de chauffeurs kwalificeren als ondernemer en daarom niet onder de CAO Taxivervoer vallen. De FNV dacht hier anders over en vorderde naleving van de CAO Taxivervoer. Bij de vraag of iemand werkt als werknemer of als zelfstandige zijn alle feiten en omstandigheden van belang. De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest (24 maart 2023) al negen belangrijke feiten en omstandigheden (gezichtspunten) genoemd om de arbeidsrelatie te beoordelen. Ondernemerschap is één van deze gezichtspunten. Er bestond onduidelijkheid over het gezichtspunt ‘ondernemerschap’. Dit heeft erin geresulteerd dat het Hof (extra) prejudiciële vragen heeft gesteld aan de Hoge Raad.

De Hoge Raad bevestigt in het Uber arrest dat bij de beoordeling van een arbeidsrelatie altijd gekeken moet worden naar alle relevante omstandigheden, waarbij:

• Extern ondernemerschap (het negende gezichtspunt uit het Deliveroo arrest) net zo zwaar weegt en gelijkwaardig is aan de andere gezichtspunten, zoals inbedding. Er geldt dus geen rangorde tussen de verschillende gezichtspunten.

• Hetzelfde type werk voor een opdrachtgever kan door zowel een werknemer als een zelfstandige naast elkaar gedaan worden. Het is dus niet mogelijk om puur op basis van een functie of type werk te bepalen of iemand werknemer of zelfstandige is.

• Ook omstandigheden die buiten de arbeidsrelatie liggen, zijn relevant voor de weging of iemand wel of niet zelfstandige is.  Denk hierbij aan de mate waarin een werkende economisch afhankelijk is van één opdrachtgever en het verrichten van acquisitie.

Kortom, er geldt dus geen rangorde in de criteria en het ondernemerschapscriteria dient breed opgevat te worden en zich niet alleen te beperken tot de betreffende arbeidsverhouding.

Impact in de praktijk

Het Deliveroo en Uber arrest geven beide een nadere verduidelijking van de criteria waaraan getoetst moet worden bij het beoordelen van een arbeidsrelatie. Dit zal voor opdrachtgevers in de praktijk niet altijd even makkelijk zijn. Temeer, omdat nu ook duidelijk is dat omstandigheden in het kader van ondernemerschap, die buiten de betreffende arbeidsrelatie liggen, ook een rol kunnen spelen bij de beoordeling van een arbeidsrelatie en elke situatie (ook die binnen eenzelfde bedrijf en type werk) anders kan zijn. Oftewel het Uber arrest geeft meer mogelijkheden, maar maakt het aan de andere kant ook meer tot een individuele beoordeling. Waarbij ook nog eens de vraag speelt hoe je het begrip ”ondernemerschap” uitlegt.

Tot slot, momenteel wordt ook bekeken welke impact het Uber arrest heeft op het wetsvoorstel VBAR. Een update volgt snel!

Handhaving door de Belastingdienst

Per 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium afgeschaft. Wel geldt er in 2025 nog een ‘zachte landing’, dat wil zeggen dat de Belastingdienst nog geen verzuimboetes en vergrijpboetes oplegt als aantoonbaar stappen worden gezet om schijnzelfstandigheid te verminderen. Let wel, de Belastingdienst legt wel al diverse bedrijfsbezoeken af.

Op 17 februari 2025 zijn de interne stukken gepubliceerd waarin de werkwijze van de Belastingdienst staat opgenomen ‘’Arbeidsrelaties – Handleiding bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken’’. De handleiding geeft diverse inzichten in de wijze waarop de Belastingdienst te werk gaat. Uit de stukken volgt o.a. dat een bedrijfsgesprek een eerste stap kan zijn voor het uitvoeren van een boekenonderzoek, maar dat de Belastingdienst ook de mogelijkheid heeft om met een boekenonderzoek te starten. De Belastingdienst heeft een vragenlijst als hulpmiddel voor de beoordeling van arbeidsrelaties. Deze vragenlijst kunt u gebruiken voor de beheersing van de arbeidsrelaties binnen uw organisatie. Via de volgende link kunt u het stuk volledig lezen.

Daarnaast maakten we twee podcastafleveringen over dit onderwerp:

• Beluister aflevering 1, over het juridisch kader en de risico’s, op Spotify of Apple Podcasts.
• Beluister aflevering 2, over pensioen, de Belastingdienst en de volgende stap, op Spotify of Apple Podcasts.

Tijd voor actie; wat kunt u doen?

Bij zowel een bedrijfsbezoek als een boekenonderzoek is het belangrijk dat u een beheersingsmodel kunt laten zien. Welke werkwijze u hanteert richting opdrachtnemers, hoe de documentatie daarvan eruit ziet en hoe u ervoor zorgt dat arbeidsrelaties op de juiste wijze worden gekwalificeerd. In een eerder artikel schreven wij al dat stilzitten geen optie is. Ga na of uw organisatie het proces inhuur in kaart heeft en beheerst. Als dit nog niet het geval is, dan adviseren wij u om de volgende stappen te ondernemen:

1. Analyseer de huidige arbeidsrelaties binnen uw organisatie en identificeer mogelijke risico’s op schijnzelfstandigheid. Maak hierbij o.a. handig gebruik van de negen Deliveroo gezichtspunten.
2. Stel een concreet plan van aanpak op voor het naleven van de fiscale regels.
3. Maak gebruik van tools, zoals de door Newtone ontwikkelde zzp-tool, om uw processen te optimaliseren.

Meer weten?

Wilt u zeker zijn dat u voorbereid bent? Ons team van loonheffingsadviseurs staat klaar om u te helpen met een risicoanalyse en een werkbaar plan van aanpak. Neem gerust contact met ons op, we helpen u graag verder.